ZMIANY PRAWA SPADKOWEGO OD DNIA 18 PAŹDZIERNIKA 2015 ROKU

Dnia 18 października 2015 r. weszły w życie nowe przepisy regulujące zasady odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe. Nowe zasady mają zastosowanie w przypadku, gdy śmierć spadkodawcy nastąpiła w dniu 18 października 2015 roku lub później.

Zgodnie z nowym brzmieniem Art. 1015 Kodeksu cywilnego:

§ 1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.
§ 2. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

W poprzednim stanie prawnym brak oświadczenia w terminie był jednoznaczny z prostym przyjęciem.

Jak jest różnica pomiędzy przyjęciem prostym, a przyjęciem z dobrodziejstwem inwentarza?

W przypadku przyjęcia prostego, spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem, bez ograniczeń. Oznacza to, że jeżeli zmarły pozostawił dług w wysokości 100.000,00 zł i zgromadził w Banku sumę 20.000,00 zł, to spadkobierca musi spłacić dług w wysokości 100.000,00 zł.
W przypadku przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza, spadkobierca również odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem, ale jego odpowiedzialność jest ograniczona kwotowo do tzw. stanu czynnego spadku. W naszym przypadku spadkobierca odpowiada do wysokości 20.000,00 zł.
Należy podkreślić, że również przy przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem. Oznacza to, że jeżeli zmarły pozostawił dług, to spadkobierca odpowiada nie tylko przedmiotami, które odziedziczył, ale całym swoim majątkiem.

Przykład:
Zmarły pozostawił dług – 100.000,00 zł i lokal mieszkalny; lokal mieszkalny został wyceniony przez komornika na kwotę 50.000,00 zł; Wierzyciel żąda od spadkobiercy, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza zapłaty kwoty 50.000,00 zł. Spadkobierca mówi, że nie może sprzedać nieruchomości, więc nie spłaci teraz długu.
W tym przypadku spadkobierca odpowiada nie tylko z tej nieruchomości, tylko całym swoim majątkiem; jeżeli spadkobierca nie zapłaci długu, to komornik może żądać zaspokojenia wierzyciela z całego majątku spadkobiercy, np.: może zająć jego samochód, wynagrodzenie za pracę, aż dług w wysokości 50.000,00 zostanie zaspokojony.

ZMIANY PODATKOWE W ZAKRESIE SPRZEDAŻY GOSPODARSTWA ROLNEGO OD DNIA 01 STYCZNIA 2016 ROKU

Zgodnie z obowiązującym od dnia 01.01.2016 roku Art. 9 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych:
Zwalnia się od podatku sprzedaż własności gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, pod warunkiem że w wyniku dokonania czynności zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, a powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha oraz gospodarstwo to będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia; zwolnienie to stanowi pomoc de minimis w rolnictwie, o której mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.Urz. UE L 352 z 24.12.2013, str. 9);

Zasadnicza zmiana polega na tym, że dotychczas przy sprzedaży gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha kupujący zwolniony był od podatku od czynności cywilnoprawnych; zwolnienie przysługiwało przy sprzedaży nieruchomości o mniejszej powierzchni, ale kupujący nabyte grunty włączał do swojego gospodarstwa rolnego tj. kupujący posiadał już gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha lub w wyniku nabycia powierzchnia jego gospodarstwa rolnego przekroczyła 1 ha.
Obecnie wprowadzono wymóg, że powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha.

Reasumując w obecnym stanie prawnym rolnik chcący powiększyć swoje gospodarstwo rolne nie zapłaci podatku, jeżeli posiada lub w wyniku nabycia będzie posiadać gospodarstwo rolne nie mniejsze niż 11 ha; w innym przypadku rolnik będzie musiał zapłacić u notariusza podatek w wysokości 2% ceny sprzedaży.
Zgodnie z art. 145 Kodeksu cywilnego każda nieruchomość powinna mieć zapewniony dostęp do drogi publicznej. W przypadku, gdyby nieruchomość pozbawiona była takiego dostępu, jej właściciel może żądać od właścicieli nieruchomości sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem odpowiedniej służebności drogowej (droga konieczna). Właściciel nieruchomości bez odpowiedniego dostępu do drogi publicznej swoich praw może dochodzić na drodze sądowej, ale istnieje także możliwość ustanowienia odpowiedniej służebności gruntowej w formie aktu notarialnego, na podstawie art. 285 Kodeksu cywilnego. Niezbędna do tego jest jednak zgoda właściciela nieruchomości, przez którą służebność drogi ma przebiegać. Zgoda wszystkich zainteresowanych oraz wizyta w kancelarii notarialnej znacznie skraca czas potrzebny do uzyskania powyższej służebności oraz formalności, jakich trzeba dopełnić. Po podpisaniu aktu notarialnego przez strony oraz notariusza możliwe jest już pełnoprawnie korzystanie z nieruchomości sąsiedniej, w celu dostępu do drogi publicznej. Notariusz składa wniosek do Sądu Rejonowego, Wydziału Ksiąg Wieczystych o ujawnienie służebność gruntowej w Księdze Wieczystej prowadzonej zarówno dla nieruchomości, która zostaje nią obciążona (nieruchomość obciążona), jak również nieruchomości, której właścicielowi powyższa służebność będzie przysługiwać (nieruchomość władnąca). Zabezpiecza to interesy właściciela nieruchomości władnącej na przyszłość, albowiem w przypadku późniejszego zbycia nieruchomości obciążonej, przedmiotowa służebność gruntowa przysługiwać będzie względem każdego nowego właściciela nieruchomości obciążonej.

Przykład:
Nieruchomość Jana Kowalskiego nie ma dostępu do drogi publicznej. Dostęp taki zapewnić może mu prawo przejścia i przejazdu (służebność gruntowa) przez sąsiednią nieruchomość, której właścicielem jest Piotr Nowak. W dniu 2 stycznia 2014 ustanawiana jest odpowiednia służebność w kancelarii notarialnej, po czym notariusz przesyła akt notarialny do Sądu celem dokonania wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla powyższych nieruchomości. W przypadku, gdyby w późniejszym terminie Piotr Nowak zdecydował się na przykład sprzedać swoją nieruchomość, nowy właściciel obowiązany będzie do uznania powyższej służebności gruntowej.

Jak ważny jest dostęp nieruchomości do drogi publicznej oraz jak mocno to prawo jest chronione, wykazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 listopada 2014 roku, Sygn. akt III CZP 74/14, w której odpowiedział między innymi na pytanie Sądu Rejonowego w Poznaniu: „Czy droga konieczna wyznaczana dla nieruchomości nie posiadającej odpowiedniego dostępu do drogi publicznej (art. 145 k.c.) może przebiegać przez teren zabudowany (co wymagać będzie usunięcia tych zabudowań)”.

W przedmiotowej sprawie dwa małżeństwa kupiły działki bez dostępu do drogi publicznej, przez co nie mogły w żaden sposób rozpocząć na swoich gruntach budowy. Wystąpiły zatem do Sądu Rejonowego w Poznaniu o ustanowienie służebności drogi koniecznej. Sąd uwzględnił wniosek, co spotkało się z protestem właścicieli gruntów, przez które doga miałaby przebiegać. Ulica przecinałaby bowiem budynek gospodarczy, a w innych miejscach przebiegała niedaleko od postawionych garaży.

Poznański Sąd w zaistniałej sytuacji zwrócił się pomoc do Sądu Najwyższego. W pytaniu prawnym poproszono między innymi o wyjaśnienie, czy w miejscach gdzie stoją budynki gospodarcze można wytaczać drogę. Sąd Najwyższy podjął wyżej wymienioną uchwałę, zgodnie z którą postanowiono, iż jeśli występują przesłanki określone w art. 145 Kodeksu Cywilnego, droga konieczna może być przeprowadzona przez nieruchomość sąsiednią także wówczas, gdy konieczne będzie w tym celu rozebranie posadowionego na tej nieruchomości budynku wzniesionego na podstawie pozwolenia na budowę lub bez takiego pozwolenia, ale którego budowa została zalegalizowana na podstawie art. 49 i nast. ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku – Prawo budowlane. Zgodnie z powyższą uchwałą, w postanowieniu o ustanowieniu służebności drogi koniecznej sąd może orzekać niezbędne dla urządzenia tej drogi nakazy lub zakazy.

Orzecznictwo:
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2014 roku, Sygn. akt III CZP 74/14.

Źródło:
www.gazetaprawna.pl
W Sejmie prowadzone są obecnie prace nad nowelizacją Kodeksu cywilnego w zakresie dotyczącym konsekwencji niezłożenia przez spadkobiercę, w terminie sześciu miesięcy od dowiedzenia się przez niego o tytule swego powołania, oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. W rezultacie spadkobierca ponosi nieograniczoną  odpowiedzialność za ewentualne długi spadkowe.

Powyższe rozwiązanie od lat budzi kontrowersje, szczególnie w doktrynie. Jej przedstawiciele podnoszą przede wszystkim, że w społeczeństwie panuje na ogół przeświadczenie, że bierność nie może prowadzić do negatywnych konsekwencji w postaci przyjęcia pełnej odpowiedzialności za długi. Wskazują nadto, że regulacja stawia w uprzywilejowanej pozycji wierzycieli spadkodawcy, a krzywdzi spadkobierców.

Proponowana zmiana polega na wprowadzeniu zasady, iż wobec braku oświadczenia spadkobiercy w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku w ustawowym terminie spadkobierca przyjmie z mocy ustawy spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a zatem jego odpowiedzialność za ewentualne długi spadkowe będzie zasadniczo ograniczona do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku (przykładowo jeśli  w skład spadku wchodzą tylko: środki pieniężne w kwocie 10.000,00 złotych (aktywa)  oraz dług wobec Banku z tytułu umowy pożyczki w kwocie 20.000,00 złotych (pasywa), wówczas przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza skutkuje odpowiedzialnością spadkobiercy do kwoty 10.000,00 złotych).

Naszym zdaniem więcej racji przemawia za wzmocnieniem ochrony spadkobierców, (pomimo jednoczesnego osłabienia pozycji wierzycieli spadkodawcy), dlatego też zaproponowaną nowelizację należy ocenić pozytywnie.
W dniu 5 sierpnia 2013 roku Prezydent Bronisław Komorowski podpisał nowelizację ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity z 2001 roku Dz. U. Nr 124 poz. 1361 ze zm.).

Zasadniczym celem przedmiotowej nowelizacji jest zapewnienie powszechnegoi bezpłatnego, a zatem szybkiego i łatwego dostępu do ksiąg wieczystych, za pośrednictwem internetu oraz wprowadzenie nowego dokumentu, którym będzie wyciąg z księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym.

Obecnie, jeśli księga wieczysta jest prowadzona w postaci papierowej może być ona przeglądana wyłącznie w sądzie, który ją prowadzi. Istnieje również możliwość przeglądania ksiąg wieczystych prowadzonych w systemie informatycznym przez internet. Jednak, aby uzyskać odpis księgi wieczystej, konieczne jest złożenie wnioskuo jego wydanie w Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych. W chwili obecnej tylko odpisy wydawane przez Centralną Informację mają moc dokumentów urzędowych.

Dzięki nowelizacji możliwe będzie składanie za pośrednictwem internetu wnioskówo wydanie odpisów z księgi wieczystej, wyciągu z księgi wieczystej, albo zaświadczenia o zamknięciu księgi wieczystej i samodzielnego wydrukowania takiego dokumentu. Powyższe wydruki traktowane będą na równi z odpisem z sądu, lecz ich uzyskanie ma być w założeniu tańsze.

Nowe regulacje zakładają także możliwość wyszukania księgi wieczystej w CBDKW przez wskazane w ustawie podmioty publiczne (m.in. notariuszy), które będą mogły użyć do tego internetu. Będzie istniała możliwość wykorzystania do wyszukania ksiąg wieczystych np. danych osobowych właściciela.

Nowelizacja powinna ułatwić pracę notariuszom, którzy będą mogli zapoznać się ze stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej bez konieczności zapoznawania się z dokumentami papierowymi znajdującymi się w Sądzie. Ma to szczególne znaczenie w przypadku, gdy nieruchomość położona jest w innej miejscowości niż siedziba Kancelarii notarialnej, w której czynność ma być dokonana. W takiej sytuacji, gdy Sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej takiej nieruchomości znajduje się w innej miejscowości niż siedziba Kancelarii notarialnej, notariusz ma  utrudnioną możliwość sprawdzenia księgi wieczystej.  Po nowelizacji osoba chcąca skorzystać z usług notariusza powinna mieć większą możliwość wyboru Kancelarii notarialnej. Przykładowo jeśli nieruchomość położona jest w miejscowości dla której księgę wieczystą prowadzi Sąd Rejonowy w Toruniu, to klient w praktyce ograniczony jest do wyboru notariusza spośród notariuszy toruńskich. Notariusz z innej miejscowości musiałby udać się do Torunia w celu zapoznania się z aktami księgi wieczystej.

Źródło: www.finanse.wp.pl
Zgodnie z chwałą Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 22 maja 2013 r., sygnatura akt: III CZP 17/13 „pełnomocnikiem procesowym w sprawach o dokonanie wpisu w księdze wieczystej może być wyłącznie osoba spełniająca wymagania przewidziane w art. 87 KPC, także wtedy, gdy wniosek o wpis został zamieszczony przez notariusza w akcie notarialnym na podstawie art. 92 § 4 ustawy z 14.2.1991 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.).” Na podstawie powyższego przepisu do kręgu tych osób należą: adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nie posiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego  w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez ten podmiot.

Stan faktyczny, który analizował Sąd Najwyższy dotyczył sytuacji, w której do wydziału ksiąg wieczystych sądu rejonowego wniosek o wpis w dziale II księgi wieczystej złożył pełnomocnik kupującego. Sąd wezwał reprezentanta interesów mocodawcy do wykazania, że należy on do kręgu osób, które uprawnione są zgodnie z art. 87 kodeksu postępowania cywilnego do występowania jako pełnomocnicy procesowi. Pełnomocnik odpisał sądowi, iż działa na podstawie pełnomocnictwa, sporządzonego w formie aktu notarialnego, w którym notariusz zawarł upoważnienie go do składania wniosków wieczysto-księgowych i to powinno wystarczyć. Sąd uznał, iż nie i zwrócił wniosek. Zarządzenie sądu zostało zaskarżone przez wnioskodawcę. W zaskarżeniu wskazywał na absurd sytuacji, w której pełnomocnik może na podstawie umocowania skutecznie nabyć nieruchomość w imieniu i na rzecz mocodawcy, ale już nie jest uprawniony do złożenia wniosku o wpis prawa własności w księdze wieczystej. Sprawa trafiła do sądu okręgowego. Ten nabrał wątpliwości, czy pełnomocnik reprezentujący stronę czynności prawnej zawartej w formie aktu notarialnego, którego treść zawiera przeniesienie prawa ujawnionego w księdze wieczystej, może skutecznie złożyć wniosek o wpis prawa własności w dziale II księgi wieczystej, jeśli nie spełnia wymogów określonych w art. 87 kpc.

Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że nie. Uchwalił, iż pełnomocnikiem w sprawach o dokonanie wpisu w księdze wieczystej może być wyłącznie osoba spełniająca wymagania przewidziane w przepisach postępowania cywilnego.

Orzecznictwo:
Uchwała Sądu Najwyższego z 22 maja 2013 r., sygn. akt. III CZP 17/13.

Źródło. www.gazetaprawna.pl

Strona 1 z 2